ALBATROS

Muhafazakâr ve dinci çevrelerin, kendilerinin hoşlarına gitmeyen ve beğenmedikleri düşüncelere karşı verdikleri refleks hep aynıdır; ya zorla susturmaya çalışırlar(Sıvas ta olduğu gibi) ya da  ideolojik sapkınlık  derler(Evrim Teorisine dedikleri gibi). İdeoloji onlara göre sapkın, bozguncu fikirler taşır ve uzak durulması gerekir. İdeolojilerin yanlış bilinç olduğunu savunurlar. İşin esası şudur; bilimsel ideolojiler yanlış bilinç değildir, resmi ideolojiler yanlış bilinçtir. Dinler de resmi ideolojiler kapsamında değerlendirilebilir. Sanki dinleri ve dinsel düşünceleri savunanlar ideolojik davranmıyorlarmış gibi çok rahat bir şekilde saldırıya geçerler. Bir söz Tanrı nın sözü olunca ideolojik olamaz mı?

Son yıllarda siyaset ve toplumbilim alanında “mahalle baskısı” olarak ifade edilen yeni bir kavram sıkça kullanılır oldu.  Kavramın mimari, ülkemizde ki gerici tarikat örgütlenmesini “sivil toplumculuk” olarak gören siyaset bilimci Prof.Dr.Şerif Mardin.

Toplumun İslamileştirilmesini  “sivil toplumcu gelişme” olarak tanımlayıp daha sonra “mahalle baskısı”ndan söz etmek elbette bir tutarsızlıktır. Ancak bunun üzerinde durmayacağız.

Mardin, “mahalle baskısı” kavramı için “bilinmeyen ve sosyal bilimce ifade edilmesi çok zor olan bir hava” diyor. Kendisinin dahi tam olarak ifade edemediği bir durumu, sosyal bilimcilere havale ederek tabiri caizse, “ben buldum onlar açıklasın” demeye getiriyordu.

Konunun tam olarak anlaşılmadığı düşünülmüş olsa gerek, Şerif Mardin, geçtiğimiz günlerde, “mahalle baskısı”nı konu alan “ne demek istedim?” başlığı altında bir de konferans verdi.

Bu konferansta yaptığı konuşmaya bakıldığında, kavram üzerinde bir berraklık, açıklık ve net bir tanım yine oluşturamamış. Bu durumu Radikal Gazetesi’nden Nuray Mert eleştirdi ve “hiç konuşmasaydı daha iyi olurdu” dedi.

Konu malum, 12 Eylül sonrası toplumsal alanda ortaya çıkan ve hızla büyüyen İslâmileşmeyle ilgili. Bu sürecin sosyal hayatta ve insan ilişkilerinde ortaya çıkardığı davranış biçimi, Osmanlı döneminde önemli bir sosyal birim olan mahalle olgusu üzerinden açıklanmaya çalışılıyor, Cumhuriyet döneminin kendi kültürünü ve değerlerini oluşturamamasından dolayı Osmanlı’da ki mahalle kurumu etkisini devam ettirmektedir deniyordu.

Osmanlı’da mahalle kurumu İslam dininin etkisiyle genellikle İmam üzerinden yürüyor, mahallede “iyi, güzel ve doğru”nun inşa edilmesi “göz ve bakmak”la gerçekleşiyordu. Bu ilişki tarzı bir tür “gözetleme” kültürüydü ve bireyin toplumsal ve bireysel ilişkilerinde etkiliydi.

“Mahalle baskısı” olgusu bir tür otokontroldür ve mahallede ki aktörlerin ve kurumların aracılığıyla ahali üzerinde etkisini gösterir. Şerif Mardin, kısaca bu minvalde ve dağınık bir şekilde anlatmaya çalışmış meramını ve şu sonuç ortaya çıkmış:

Cumhuriyet dönemi kendi değerlerini iyiden, doğrudan ve güzelden yana yaratmayı başaramamış, dolayısıyla eski toplum (Osmanlı’da ki yaşam tarzı) ilişkileri aşılamamıştır. İlerlemecilik eğer kültürel olarak değişim ve dönüşüm açısından topluma bir şeyler katmıyorsa, “eski” olana dönüş her zaman mümkündür. Osmanlı döneminin belirleyici karakteristiği olan “mahalle kurumu”, dolayısıyla “baskısı” Cumhuriyet döneminde de devam etti. Bu süreç İslâmi değerler üzerinden kendini var ettiği için toplumsal ve kültürel alanda yoğun bir İslâmileşme yaşanmaktadır. Bu durum, diğer kültürler, yani farklı olanlar üzerinde bir “baskı havası” oluşturmaktadır. İşte bu “mahalle baskısı”dır.

Sembolik değerlendirmeyle, “yeni dönemin temsilcisi olan öğretmen”, “eski, geleneksel yapının temsilcisi olan imama” yenilmiştir.

Şimdiye kadar dünyanın birçok yerinde yaşanan devrimler bize göstermiştir ki, siyasal üst yapıda ortaya çıkan değişim, toplumun değişim ve dönüşümün sağlamaya yetmiyor.  Cumhuriyet’in kendi değerlerini yaratamadığı bir gerçektir çünkü 1920 Burjuva Devrimi her açıdan kendini geliştirememiş, Stalin’in deyimiyle 1925’de batağa saplanmıştır. Netice de bu durum, dönemim egemenleri tarafından bir tercih sorunuydu.  Kendi çıkarları açısından Devrimin ilerlemesini istemiyorlardı. İktidarı ele geçirmişlerdi ve burjuva değerlerin gelişimi dahi ülkede verilen sınıf mücadelesinin önünü açabilirdi.

Burada çok önemli bir noktanın altını çizmek gerekiyor: Egemen güçler yeni değerlere( esasta olmayan şeylere) abartılı vurgular yaparlarken, yürüttükleri gerici müfredat ve milli eğitim politikalarıyla Öğretmenin İmama yenilmesinin değil, Öğretmenin İmamlaşmasını sağlamışlardır. Toplumun değişimi ve gelişimi asla istenmemiştir. Bugün öğretmenler, devletin yürüttüğü baskı ve kıyım politikalarıyla ya İmamlaşma ya da bu mesleği bırakma ikilemiyle karşı karşıya getirilmişlerdir. Mahalle ise artık kalmamıştır ve İslâmi değerlerle yaşamak istemeyenlerin üzerinde mahalle baskısı değil, laik olduğunu iddia eden devletin ve hükümetlerin baskısı vardır.

Bunu anlamak için, Şerif Mardin’in yaptığı gibi lafı dolandırmaya hiç gerek yok. Toplumsal alanda ortaya çıkan olgu ve olayları sınıfsal bağlamından kopararak anlamaya ya da anlatmaya çalışmak, gerçeklerin karartılmasında önemli bir işlev görür. Bu toplumun çimentosu olarak tanımlanan din ve dinsel düşünceler her alanda teşvik edilmektedir. Toplumun manevi değerlerini koruma ve kollama adı altında yasalar ve yaptırımlar mevcuttur. Nitekim Şerif Mardin’de daha önce Tarikat ve Cemaat örgütlenmelerini sivil toplum örgütlenmesinin bir gereği olarak görüyordu. Bugün karşımıza, türbanla sembolize edilerek çıkarılan sorunsa özünde sermayeler savaşının yüzeye yansımasıdır. Yıllardır görmezden gelinen Anadolu burjuvazisi tekelci burjuvaziye kafa tutar hale gelmiştir.  Toplum “türban özgürlüğü” bahanesiyle bu çıkar çatışmasına alet edilmektedir.

Bize düşen görev, toplumsal ve siyasal alanda ortaya çıkan gelişmeleri sınıfsal bağlamlarından koparmadan değerlendirebilmektir ve bize dayatılanların dışında “üçüncü seçenek”ler oluşturabilmektir.

Sahte yaşamların parıltılı ışıkları altında soluk alarak yaşadığımızı sanıyoruz çoğumuz. Gün geçtikçe, insanlık değerlerinden uzaklaşmanın ve çözülmenin bıktırıcı baskılaması altında yaşama alıştık/alıştırıldık. Demek ki, o sahtelik aslında kendimizde, kendi içimizde.

 İnsan, binlerce yıldan bu yana, çok büyük bedeller pahasına elde ettiği, biriktirdiği ve korumaya çalıştığı değerleri terk etmiş durumda. Bu terk ediş, sahteliğimizin tarihsel ve toplumsal zeminini oluşturmakta. Kapitalizmin gayri meşru yaşam tarzını ve ilişki biçimlerini gizlice onaylamanın utancını yaşamıyoruz.

Vazgeçilen değerleri günümüz şartlarında elde bulundurmak, savunmak ve yaşama geçirmek kolay değil. Bir bedel ödemeyi ve yalnız kalmayı gerektiriyor. Düzenimizi kaybetmekten korkan insanlar olarak göze alamıyoruz bu durumu ve sahte yaşamayı seviyoruz. Kendimizi sorgulamaya ihtiyaç duymuyoruz. Bu yüzden rahatız.

Yaşamın olanakları ve belirleyici toplumsal aktörler bizim sahteliğimizi kutsuyor, alkış tutuyor ve onaylıyorlar. “Daha fazla sahtelik!” diyerek insana yön veriyorlar. Bu yönlendirmeden şikâyetçi olanlarımız bile kendilerini bu yaşama uydurmaya çalışıyorlar. İnsani değerler skalamız ortadan kalkalı çok oldu. Çıtalarımızı düşürdük. Omurgasız ve çift yüzle yaşıyoruz çoğumuz.

İnsanlığın gelişim tarihinde, sahte yüzler oluşturmak için maskeler vardı ama her zaman kullanılmazdı. Ara sıra takılır sonra bir kenara koyulurdu. Şimdi öyle değil ama. Artık insanlar, gerçek yüzlerini gizlemek için yüzlerine taktıkları maskeyi hiçbir zaman çıkarmıyorlar. Bu yüzden kimse kimseyi tanımıyor artık. Gerçek yüzümüzü gizlemenin telaşı içindeyiz. Ne yazık ki, birkaç kişi değil milyonlarcayız. Şairin dediği gibi:

“Akrep gibisin kardeşim,
korkak bir karanlık içindesin akrep gibi.
Serçe gibisin kardeşim,
serçenin telaşı içindesin.
Midye gibisin kardeşim,
midye gibi kapalı, rahat.
Ve sönmüş bir yanardağ ağzı gibi korkunçsun, kardeşim.
Bir değil,
beş değil,
yüz milyonlarlasın maalesef.
Koyun gibisin kardeşim,
gocuklu celep kaldırınca sopasını
sürüye katılıverirsin hemen
ve âdeta mağrur, koşarsın salhaneye.”

Bu gidişe bilinen kavramsal düzeyle karşı durmak bir anlam ifade etmiyor artık. Söylenmedik ne kaldı ki! Konuştukça, yazıp çizdikçe daha fazla kirlenmiyor mu insan? Daha fazla batmıyor mu dünya?
 
Bu anlamsızlığın, değersizliğin ve yanlış gidişin vicdani sıkıntısını, düşünce üreten, kavram kuran ve söyleyen aydınlar çekiyor.
 
Adorno’da onlardan biri. Diyor ki, “aydın için, kültür alanında bile artık hiçbir sabit, garantili kategori kalmamıştır”  ve ekliyor; “günün hayhuyu da binlerce talebiyle zihinsel yoğunlaşmaya müdahale etmektedir, bu yüzden bugün biraz olsun kayda değer bir şeyler ortaya koyabilmek için harcanması gereken çaba neredeyse hiç kimsenin altından kalkamayacağı kadar ağırlaşmıştır.”

Bu yüzden boş veriyoruz! Bu yüzden düşünen, üreten ve iyi bir yaşam kurmaya çalışanlarda standartlarını düşürmüş durumdalar. Uyumluluk basıncı her toplumsal alan ve birey üzerinde etkisini göstermekte. Bireyler ve toplumsal muhalefet güçleri direnmeyi unuttular. Şöyle bir çevrenize bakın,  bir dönemin devrimcileri şimdi ne yapıp, nasıl yaşamaktalar?
 
İçinde yaşadığımız dönemin en önemli sorunu, insanın, insani birikimler, değerler ve düşünce sistematikleri açısından bir çözülme sürecine girmiş olmasıdır. Bunu engellemenin yolu, başta aydınlar olmak üzere bütün toplumsal öznelerin düşünsel öz disiplinlerinde ortaya çıkan çözülme ve erozyonu durdurmaktan geçmektedir.

Kaç zamandır Ergenekon Operasyonlarıyla yatıp kalkıyoruz. En son altıncısı yapıldı ve içlerinde iki emekli orgeneralinde bulunduğu birçok kişi tutuklandı. Herkesin bildiği gibi operasyonların başlatılma nedeni “yeni bir darbe” planlamasının açığa çıkarılmasıydı! İddia buydu ama ortaya çıkan resme bakıldığında, böylesi bir darbe örgütlemesinin içinde olması gereken esas unsurlar (görevi başında olan askerler yani esas oğlanlar) sanki bu işin dışında tutuluyor gibiydi.

Cumhuriyet tarihinde üç gerçekleşen ve sayısını kimsenin dahi bilmediği birçok gerçekleşmeyen ama düşünülen, düşünüldüğü ortaya çıkan, toplumsal hayata yansıyan, muhtıralara dökülen, post-modern olan, olmayan onlarca darbenin planlayıcıları hep görevleri başında ki askerler olmuştu. Şimdi karşı karşıya olduğumuz Ergenekon adı verilen darbe girişimi ne mene bir şeydir ki gözaltına alınanlar ya da tutuklananlar içinde muvazzaf tek bir asker bulunmuyor.

Bunun nedeni acaba Ertuğrul Kürkçü’nün yazdığı gibi Başbakan ve Genelkurmay Başkanının Dolmabahçe görüşmesinde varılan mutabakat mı? Yani Dolmabahçe uyuşması devam mı ediyor? Kanaat odur ki bu süreç devam ediyor ve o günden bu güne Hükümet ve Ordunun karşılıklı suskunluğu uyuşmanın çok derin olduğu haberini veriyor.

Ülkeyi gerçek anlamda yöneten Oligarşik ittifak içerisine katılmak isteyen muhafazakâr-İslâmcı Anadolu burjuvazisinin temsilcisi AKP ile Ordu arasında ki “bilek güreşi” kısa sürmüştür. Hükümet, dolayısıyla AKP ve Ordu çıkarları açısından anlaşmışlardır.

İki noktadan dolayı: Bir; AKP’ye açılan dava kapatmayla sonuçlanacaktır ancak parti tabanı daha da güçlenecek ve yeni bir partiyle yola devam edilecektir. Egemen güçlerin kısa dönemde, AKP dışında ortaya çıkarabilecekleri bir siyasi parti seçeneği bulunmamaktadır. Bu yüzden bugünkü AKP cephesiyle bir dönem daha işi götürmek zorunluluğu zuhur etmektedir. Bu durum, Hükümetin, dolayısıyla AKP’nin işine gelmektedir.

İki: Asker cephesinden gelişen kaygıların giderilmesi içindir. Ordu, özellikle Güneydoğu’da yaşanan savaştan dolayı yıpranmış, Şemdinli vb. olaylarda kamuoyunu ikna edememiştir. Ayrıca adının sürekli darbelerle anılıyor olması güvenirliğini iyice azaltmıştır. Yapılan kamuoyu yoklamaları da bu durumu doğrulamaktadır. Ergenekon Operasyonunun altıncı etabı sayılan, içlerinde emekli orgenerallerin de bulunduğu tutuklamalar, birkaç emekli asker feda edilerek Ordunun imajını yenileme isteği olarak kabul edilmelidir. Böylece “Darbeci Ordu” imaj ve etiketinden kurtulmuş olunacaktır.

Statükocu Ulusalcıların, “şeriat geliyor” tehdidiyle bir araya getirdikleri güçler dağılmıştır. Ülke için gerekli kılınan “şeriat tehlikesi” uyarısı yumuşamaya girmiştir. Ordu, laik, anti-laik çatışmasını rafa kaldırmış, seçenek üretememekten dolayı (çünkü bugün fiilen oluşturulabilecek askeri bir darbenin dış şartları mevcut değildir, darbeden başka da yapacağı bir şey yoktur) Anti-laik güçlerin temsilcisi olan Hükümetle analaşmıştır. Bu da, daha düne kadar, birçok kirli işe imza atan kesimlerle (deşifre olan Ergenekon tayfasıyla) yollarını ayırmasına neden olmuştur. Ancak bu demek değildir ki, devletin gizli çeteleri olmayacaktır. Bunlar yine olacaktır eğer yoksa yenileri oluşturulacak ve icraatlarına kaldıkları yerden devam edeceklerdir. Hatta bir iddiaya göre Hükümet “kendi çetelerini” oluşturmaktadır. İstenmeyen şudur; çizme aşılmayacak ve asla darbe moduna girilmeyecektir.

Dikkat edilirse eğer, sözü edilen darbe planının içinde ve Ergenekon çetesi olarak lanse edilenler arasında, resmi görevinin başında olan tek bir asker bulunmamaktadır. Bu nasıl bir darbedir ki Orduya rağmen ve orduya karşı gerçekleşecektir! Bu ülkede darbelerin ne olduğunu az çok herkes bilmektedir. Oldukça heterojen bir oluşumla, içinde emekli askerler dahi olsa bunu başarmak mümkün müdür?

Türkiye’de bugün bir askeri darbe olur mu sorusunu hemen hemen herkes sormaktadır. Alınan yanıtlar ise muhteliftir. “Olur” ya da “olmaz”ların yanı sıra “ülke zaten sürekli bir askeri darbe koşullarında yaşıyor, darbeye ne gerek var” diyenler de vardır. Ancak, bu toz duman içinde asıl gündeme getirilmesi gereken bu yaklaşım görmezlikten, duymazlıktan gelinmektedir.

Asker bu ülkede her dönem siyasetin içindeyse, Ordu en dokunulmaz kurumların başında geliyorsa, iç hizmet kanunu hiçbir hükümet tarafından değiştirilemeye cesaret dahi edilemiyorsa, 12 Eylül’ü yapanların yargılanmasını engelleyen Anayasa’nın geçici 15. Maddesine dokunulamıyorsa vb. listeyi daha da uzatmak mümkün, bu ülkede neden askeri darbe olsun ki?

Değişik nedenlerden dolayı daha önce de yazdık ve söyledik; bugün yaşananlar bir sermayeler savaşıdır ve son olaylar bu güç savaşının yansımalarıdır. Tekelci burjuvaziye üst yapıda siyasi temsil gücüyle kafa tutan hatta hükümet olan bir başka sermaye gücü oluşmuştur. Ekonomik alanda da geleneksel sermaye güçlerini “tehdit” eder duruma gelmiştir. Sorun bu gücün, asker-sivil bürokrasinin ve tekelci burjuvazinin içinde yer aldığı ittifaklar bütünü olan Oligarşik yapıya kabul edilip edilmeme sorunudur. AKP kapatılsa bile bu gücün, Ordunun karşı koymasına rağmen (daha sonra mutabakatlar yoluyla yumuşayarak) Oligarşinin içine alınacağı yönündedir. Önümüzdeki dönem bunun gerçekleşip gerçekleşmediğini hep birlikte göreceğiz.

Geçekleşme olasılığı çok fazladır. O zaman da bize bu gün yaşananlardan; “Ergenekon; elma dersem çık! ” adında güzel bir oyun kalacaktır.